Met Joost naar

Iran – dag tot dag

Een printvriendelijke pdf-versie van de dag tot dag-beschrijving is op aanvraag beschikbaar

imam khomeini1          Amsterdam – Teheran

2          Teheran

De reis start in de hoofdstad van Iran. Joost wacht je op de luchthaven op, gezamenlijk gaan we naar het hotel in het centrum.
Teheran is groot en verpletterend druk, maar heeft wel enkele ‘verborgen schatten’ die je eigenlijk niet mag missen : het Golestan paleis en het spectaculaire Nationale Juwelenmuseum.

3          Teheran – Qazvin

via het Imam Khomeini Mausoleum

Buiten het stadscentrum van Teheran, bezoeken we ‘s ochtends eerst het mausoleum van Ruhollah Khomeini, die in Iran vaak simpelweg “de Imam” genoemd wordt. Daarna laten we de drukte van Teheran voor wat het is, en rijden het binnenland in.

Het Alborzgebergte strekt zich uit langs de zuidkust van de Kaspische Zee. Met liefst 5671 meter, is de vulkaan Damavand de hoogste top van Iran en van het hele Midden Oosten. De komende dagen verkennen we dit ruige, bijzondere gebied. Rond het middaguur komen we aan in Qazvin. Qazvin was in de 16e eeuw de hoofdstad van het Perzische Rijk. Het was in die tijd een belangrijk cultureel centrum, waarvan een aantal fraaie monumenten getuigen.

4          Qazvin   “Assassijnen”ALAMUT

excursie Alamutvallei, wandeling Gazor Khan & El Alamut

De rit van Qazvin naar de afgelegen Alamutvallei voert door onherbergzaam gebied, met slechts af en toe een dorpje in een vruchtbaar dal. Op strategische passen en heuveltoppen bewaakten ooit meer dan vijftig forten de grens van het kleine, maar roemruchte rijk van de Assassijnen.

De naam ‘Assassijnen’ komt van het Arabische hashashin, dat hasjrokers betekent. Waarschijnlijk werden de Assassijnen met opzet als bedwelmd en afvallig uitschot afgeschilderd, want In hun eigen taal betekent Assassijn niets anders dan ‘volger van het geloof’. In de fantasie van middeleeuwse reizigers uit Europa (Marco Polo voorop) ging het verhaal een geheel eigen leven leiden, waardoor anno nu in o.a. het Engels en Frans assassin synoniem is aan (huur)moordenaar.

De grootste vesting van deze legendarische sekte was El Alamut. Restanten van het kasteel rijzen op boven het dal, we wandelen er vanuit het dorpje Gazor Khan in een dik half uur naar toe. Van de burcht is niet veel meer over, maar de locatie en het spectaculaire uitzicht maken dat meer dan goed. Uiteraard nemen we ook de tijd om in het vriendelijke dorp rond te kijken en een praatje aan te knopen met de bewoners. Later op de middag rijden we terug naar Qazvin.

5          Qazvin – Masouleh    “Een dorp op de daken”Masouleh Iran

In de groene bergen aan de Kaspische kust, vaak verscholen in mistflarden, is Masouleh het mooiste dorp van het land, althans volgens de Iraniërs zelf. De huizen zijn tegen en zelfs in de berg gebouwd, met de platte daken als voetpad van de bovenburen. Het dorp heeft amper duizend inwoners. Van oudsher wordt in deze vochtige streek thee verbouwd. De koele kustregio is een geliefde bestemming voor Iraniërs die een paar dagen het drogere binnenland ontvluchten.

6          Masouleh – Zanjan    “Oljeitu”

via Soltaniyeh

Onderweg naar Zanjan bezoeken we het oude Soltaniyeh, de hoofdstad van het Perzische rijk onder Mongoolse heerschappij (13e – 14e eeuw). Het mausoleum van sultan Oljeitu is onmiddellijk herkenbaar aan de monumentale groene koepel. Het is één van de liefst zeventien objecten in Iran die op de werelderfgoedlijst van Unesco staan, en de grootste bakstenen koepel ter wereld.

Afkomstig uit de opvolgingslijn van Genghis Khan, kende sultan Oljeitu religieus gezien een merkwaardige levensloop. Als kind christen gedoopt, werd hij al in zijn jeugd boeddhist. Daarna stapte hij over op soenni islam, werd vervolgens sjiiet, om voor zijn dood toch weer soenniet te worden. Het benadrukt eens te meer hoezeer dit deel van de wereld een knooppunt van steeds verschuivende culturen en religies was.

We overnachten in het nabijgelegen Zanjan, een moderne stad met leuke theehuizen, goede restaurants en een sfeervolle bazaar.

7          Zanjan – Takab   “Zarathustra”thakt-e-soleyman iran

via Takht-e-Soleyman

Het berglandschap van de Iraanse provincie West-Azerbeidzjan is weids en verlaten. Het is een volkomen tijdloos gebied. Voor we aankomen in Takab, nemen we alle tijd voor een kennismaking met het zoroastrisme in het mysterieuze Takht-e-Soleyman.

Tot de opkomst van de islam in de 7e eeuw, was de leer van Zarathustra de belangrijkste religie in dit deel van de wereld. Water en vuur werden gezien als reële wezens en waren centrale elementen in de cultus. Het vulkanische Takht-e-Soleyman had beide in overvloed.

Thakt-e-Soleyman ligt er nu verlaten bij (ondanks haar Unesco-status van werelderfgoed), maar was ooit één van de drie belangrijkste heiligdommen (“vuren”) van het immense Perzische Rijk. De heersers van toen waren de Sassaniden (3e – 7e eeuw), bekend om hun veroveringen op het uiteenvallende Romeinse Rijk. Op deze plek werden de Sassanidische koningen geïnstalleerd, nadat ze zich hadden onderworpen aan het vuur. Het middelpunt van Thakt-e-Soleyman is nog steeds een kratermeer. Een ingenieus buizensysteem hield met vulkanisch gas een ‘eeuwige vlam’ brandend in de Vuurtempel. De oorspronkelijke naam is ‘Azergoshnasb’* ; letterlijk “Vuur van de Oorlogskoningen”. De enorme citadel die het meer en de tempels omringt, staat deels nog overeind. De tempels zijn vervallen, maar de voelbare ouderdom, mystiek en de overweldigende setting zijn grote attracties op zichzelf. Het geheel spreekt enorm tot de verbeelding. Later tijdens de reis, in Yazd, komen we levende gemeenschappen Zoroastriërs tegen.

Iets verderop verrijst de opmerkelijke vulkaankegel van Zendan-e-Soleyman, die in een half uur te beklimmen is. Graag voorzichtig, de krater binnenin is steil en behoorlijk diep. We overnachten in het stadje Takab.

* “Takht-e-Soleyman” betekent letterlijk “Troon van Salomon”, maar heeft feitelijk niets met de Bijbelse koning Salomon te maken ; de naam is een verzinsel. De Sassaniden zagen een grote bedreiging in de oprukkende islam, en gaven het complex inderhaast de naam van Salomon, die ook in de Koran een belangrijk figuur is. Het werkte ook nog ; de islamitische legers veroverden weliswaar het gebied, maar lieten het complex onaangeroerd.

8          Takab – Sanandaj    Rosjbasj!”Kuristan Kordestan Iran Sanandaj

Vanuit Takab rijden we zuidwaarts naar Sanandaj, de hoofdstad van de provincie Kordestan. De naam zegt het al, deze regio wordt bevolkt door Koerden. We blijven hier twee nachten. Sanandaj (Koerdisch : Senna) is een welvarende stad waar de Koerdische gastvrijheid zo mogelijk nog die van de Iraniërs overtreft. Het is leuk je enkele woorden Koerdisch eigen te maken, bijvoorbeeld “rosjbasj” : hallo. Je verblijf in Sanandaj is hoe dan ook een intrigerende kennismaking met de Koerdische cultuur. Naast Koerden, heeft Sanandaj een kleine Armeens-christelijke en een joodse gemeenschap, maar je moet goed zoeken als je die wilt vinden.

9          Sanadaj    “Een verticaal dorp”

excursie Palangan

Vandaag een volle dag om naar eigen inzicht te besteden in Sanandaj, maar liefhebbers gaan mee op excursie naar het Koerdische platteland. Pittoresk is voor het dorpje Palangan eigenlijk nog een understatement, voor fotografen is deze excursie een must. Aan beide kanten van de rivier ‘klimmen’ de zandkleurige huisjes tegen de wanden van een steil ravijn. Palangan is uitgesproken Koerdisch, veel inwoners dragen traditionele kleding. Het dorp ligt behoorlijk afgelegen, de smalle weg er naar toe voert langs een aantal fotogenieke lemen dorpjes. Tenzij je jezelf geloofwaardig as Koerd kunt uitgeven, ben je op dit soort plaatsen zelf een bezienswaardigheid. In de loop van de middag komen we terug in Sanandaj, alle gelegenheid nog om te genieten van een goed Koerdisch diner.

10        Sanandaj – Kashan    “Het huis van de moskee”Qom Fatima Iran Joost

via Qom

            Iran is een groot land, soms is een lange reisdag niet te vermijden. Vandaag is zo’n dag. We gaan vroeg op weg, maar nemen uiteraard ook de tijd voor theepauze en lunch. Naarmate we  centraal Iran inrijden, veranderen landschap en klimaat ; het wordt droger en warmer. Daarmee is het tweede deel van de reis begonnen, dat een ander karakter heeft dan de eerste tien dagen. Na het bergachtige en veelal dorpse Azerbeidzjan en Kordestan, liggen de magnifieke steden van centraal Iran voor ons : Kashan, Yazd, Shiraz en uiteindelijk Isfahan.

Onderweg bezoeken we vandaag Qom. Het zal je meteen opvallen, dit is een fundamenteel conservatieve stad. Met ontelbare medrezzes, is Qom het theologische brandpunt van centraal Iran. De kiem van de Iraanse Revolutie lag in Qom, voor zijn verbanning studeerde en doceerde Ruhollah Khomeini hier aan de universiteit. De ayatollahs van Qom vormen een politiek machtig bolwerk van hardliners, met Ali Khamenei als opperste leider van het land, die in alle staatszaken het laatste woord heeft.

Gezichtsbepalend in het straatbeeld van deze religieuze stad, zijn de mullah’s met hun kenmerkende hoofddeksels. En natuurlijk de vrouwen die van top tot teen bedekt zijn in zwarte chadors. Het belangrijkste heiligdom van Qom is ook gewijd aan een vrouw. De schitterende schrijn van Fatima is een zeer druk bezocht object van pelgrimage voor sjiitische moslims. Helaas is het voor niet-moslims alleen van buiten te bekijken. Fatima was de zus van Imam Reza, één van de ‘twaalf imams’. Deze twaalf waren nakomelingen en opvolgers van de profeet Mohammed, althans sjiieten zien dit zo, vandaar ook de naam twaalvers. Persoonsverheerlijking en het afsmeken van gunsten als hier bij Fatima, is specifiek sjiitisch en te vergelijken met de verering van katholieke heiligen. In soenni islam is een dergelijke verering volstrekt ondenkbaar.

Na Qom rijden we in een dik uur naar Kashan. We komen tegen de avond aan, we blijven er twee nachten.

*NB Kader Abdollah’s boek ”Het huis van de moskee”, uitgeroepen tot tweede beste boek aller tijden in de Nederlandse literatuur (na Mulisch’ Ontdekking van de hemel) speelt izich af in Qom. 

11        Kashan    “Paradhaida” Kashan Iran

Een volle dag in de oasestad Kashan, waar maar weinig westerlingen komen. Het hotel is derhalve eenvoudig, maar toereikend. De tijden van de Zijderoute zijn sinds lang vervlogen, maar dat Kashan een welvarende handelsstad was, is nog steeds evident. Karavanserais en de fraaie koepels van zandkleurige moskeeën, ronduit schitterende koopmanshuizen (khans) en bijzondere tuinen, ze maken een bezoek aan Kashan een must. De overdekte bazaar is uitgestrekt, labyrintisch, en beroemd om haar bouwstijl. De wonderlijke dakconstructie heeft ingenieuze lichtgaten en een airco-systeem dat werkt op de wind ; op enkele plaatsen kun je naar boven klimmen om het van dichtbij te bekijken, met weids uitzicht over de oase.

Bagh-e Fin (de tuin van Fin) is eenvoudig per taxi te bereiken, en mag je eigenlijk niet missen. Aan de rand van de woestijn, is Bagh-e Fin hét voorbeeld van de klassieke Perzische tuin, en om die reden Unesco werelderfgoed. Perzische tuinarchitectuur is al eeuwen internationaal vermaard (wellicht ken je de tuinen van het Alhambra of de Taj Mahal, beide Perzisch). Het Oudperzische woord voor tuin is paradhaida, en daar is inderdaad het woord paradijs naar te herleiden.

Wie een diepe duik in de menselijke geschiedenis wil maken, bezoekt de opgraving van Tepe Sialk, midden in een buitenwijk van Kashan. Sporen van bewoning gaan terug tot een onvoorstelbare zestig (!) eeuwen voor onze jaartelling. Archeologische vindplaatsen als deze zijn zo oeroud dat er maar weinig van over is, je moet je verbeelding aanspreken om er invulling aan te geven. Tepe Sialk heeft echter iets bijzonders dat helemaal geen verbeeldingskracht behoeft, namelijk een onmiskenbare ziggoerat ; een massieve getrapte piramide die je alleen in de vroege stadsstaten van het oude Mesopotamië en het Iraanse plateau vindt. De ziggoerat van Sialk is, met een ouderdom van vijfduizend jaar, zelfs nog ouder dan die van Ur en Babylon.

* NB De ‘drie koningen’ uit het Nieuwe Testament zouden uit Kashan zijn gekomen. Dat is natuurlijk niet te bewijzen, maar benadrukt wel de importantie van de stad in de tijd dat het kerstverhaal zijn neerslag kreeg.

12        KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERAKashan – Yazd     “Duizend-en-één-nacht”

            via Abyaneh & Na’in

Verder zuidwaarts over het Iraanse hoogland, reizen we letterlijk langs de rand van de beschaving. Naar het oosten strekt zich de onmetelijke verlatenheid uit van de Grote Zoutwoestijn, een immense leegte waarin vrijwel geen mensen leven. In het westen doemt een vulkanisch gebergte op met de onheilspellende naam Karkas. Aan de voet van de hoogste top (3895m) ligt het dorp Abyaneh, eeuwen geleden opgetrokken uit rode zongebakken klei. Het is veel te fotogeniek om voorbij te rijden, een uitstekende gelegenheid voor een theepauze dus. De beste manier om Abyaneh te bewonderen is gewoon één van de kronkelende straatjes tussen de traditionele huizen in te lopen.

Later op de dag stoppen we in Na’in, dat ondanks haar slaperige uitstraling een belangrijk kruispunt is tussen de grote steden en de verre uithoeken van dit grote land. Je zou het op het eerste gezicht niet zeggen, maar in Na’in staan enkele van de meest interessante monumenten van heel Iran, waaronder één van de oudste moskeeën uit de geschiedenis van islam.

Water is hier uiterst kostbaar. Niet alleen als drinkwater, maar ook voor irrigatie, en als bron van energie. Indien mogelijk (want niet altijd geopend) bezoeken we in Na’in de ondergrondse watermolen. De molen wordt aangedreven door een ingenieus systeem van qanats. Deze ondergrondse aquaducten, die tientallen kilometers lang kunnen zijn, werden ruim tien eeuwen v.d.j. in Perzië uitgevonden om water van hoger gelegen plaatsen naar de steden te brengen. Drieduizend jaar later, is een groot deel van Iran voor watervoorziening nog steeds afhankelijk van qanats.*

Aan het eind van de middag bereiken we het magnifieke Yazd, dat als een zandkasteel uit het niets lijkt te verschijnen. Zodra de zon ondergaat en de monumenten van de stad worden verlicht, worden zelfs de meer ervaren Midden Oosten-reizigers waarschijnlijk meteen overvallen door een ‘duizend-en-één-nacht-gevoel’.

* Als je onderweg grote hopen aarde in een rechte lijn ziet, verraadt dat de ondergrondse aanwezigheid van een qanat. Onderhoud van de qanats is gecompliceerd en belangrijk werk. Het is een vooraanstaand beroep, dat beschermd wordt door een complex systeem van wetten.

13        Yazd     “Torens van stilte”Yazd2

Een volle dag om te genieten van deze verbluffend mooie stad. Yazd ligt ingeklemd tussen twee immense woestijnen, en heeft een unieke relatie tot haar onverbiddelijke omgeving. Yazd is één van de oudste steden onder de zon, vrijwel volledig opgetrokken uit zandkleurig adobe. Door de geïsoleerde ligging midden in de woestijn, is Yazd grote oorlogen en vernietiging bespaard gebleven. Beeldbepalend zijn de sierlijke windtorens op de daken, die elk zuchtje wind vangen om – via een bassin koud water of een qanat – verkoeling in de huizen te brengen.

De oude stad is compact genoeg om te voet te verkennen. Ronddwalen door de slingerende straatjes is een betoverende ervaring. Het is bijna onvermijdelijk dat je verdwaalt, maar er is altijd wel iemand die je met plezier verder helpt. Het loont de moeite om een hoog punt op te zoeken, met uitzicht over de stad en de omringende woestijn. Twee monumenten mag je zeker niet missen, beide zijn op hun mooist aan het begin van de avond : de Jameh moskee met haar duizelingwekkende tegelwerk en torenhoge minaretten, en het complex van Amir Chakhmaq, een meesterwerk van symmetrie. De façade van Amir Chakhmaq baadt ’s avonds in zacht oranje licht, volmaakt van proportie en op sublieme wijze in harmonie met de stad en de woestijn. Adembenemend.

Net zo intrigerend is het feit dat in Yazd nog tienduizenden volgers van het zoroastrisme leven, de oeroude religie van het pre-islamitische Perzië. Ze hebben het in het huidige Iran niet makkelijk. Toch brandt in de vuurtempel (Ateshkade) in de oude stad de eeuwige vlam naar verluidt al 1500 jaar. Met wat geluk is de beheerder aanwezig, en kun je binnen rondkijken. Omdat, naast vuur en water, de aarde ook een heilig element is, begroeven zoroatriërs hun doden niet. In plaats daarvan, werden overledenen op zogenaamde ‘torens van stilte’ gelegd, om vervolgens opgegeten te worden door de gieren. De ‘torens van stilte’ van Yazd staan in de woestijn buiten de stad, ze zijn sinds de revolutie niet meer in gebruik. Het zijn indrukwekkende plaatsen. Bezoek ze vroeg in de ochtend, als het daadwerkelijk stil is.

14        Yazd – Zein-o-Din     “Negenhonderdnegenennegentig karavanserais”zein

Iedere Joost-reis heeft tenminste één bijzondere overnachting ; vandaag is dat Zein-o-din. Op twee dagritten per kameel (een uur rijden) verschijnt de karavanserai Zein-o-din als een luchtspiegeling tegen de zwarte bergen boven de woestijn. Het is één van de 999 (!) karavanserais op dit deel van de Zijderoute. Vroeger stond in de enorme leegte van de Zijderoute pakweg iedere dertig kilometer een karavanserai, op dagmarsen van elkaar. Enkele van deze monumentale, massieve gebouwen staan er nog, als verlaten bakens van vervlogen tijden. Karavanserais opereerden eeuwenlang als overnachtingsplaats en overslag voor de grote kamelenkaravanen. Met werkplaatsen, slaap- en gebedsruimtes, een eetzaal, badhuis en een geldwisselkantoor, verschilden ze niet veel van moderne truckstops.

Na een geslaagde restauratie is Zein-o-din terug in vrijwel originele staat. De overnachting in de karavanserai, midden in de woestijn, geeft je een idee van hoe het reizen op de oude Zijderoute geweest moet zijn. De accommodatie is vrij eenvoudig maar uiterst sfeervol. De kamers bevinden zich rond de binnenplaats. Traditioneel diner in de eetzaal van de karavanserai is inbegrepen.

Diep in de donkere woestijn is de sterrenhemel ongeëvenaard, mis het niet. Af en toe geeft een lokale amateurastronoom lezingen op het dak van de karavanserai.

15        Zein-o-din – Shiraz     “Rozen en nachtegalen”schoolreisje iran

via Pasargadae

Onderweg naar Shiraz brengen we een kort bezoek aan Pasargadae, de vrijwel vergane hoofdstad van het Eerste Perzische Rijk. Pasargadae werd aan de vergankelijkheid gelaten toen het magnifieke Persepolis werd gesticht, dat we op dag 16 bezoeken. Het in al zijn eenvoud imponerende grafmonument van Cyrus de Grote, stichter en stamvader van de eerste Perzische dynastie, weerstaat de elementen al vijfentwintig eeuwen op een door de wind geteisterde vlakte.

Een reeks veroveringen in de zesde eeuw v.d.j. maakte Cyrus heerser van een enorm gebied. Na zijn dood werd Cyrus een bijna mythische figuur (in de (deels verzonnen) geschriften van Herodotus, en in de Torah) ; een ‘vreedzame veroveraar’ en verlicht heerser die aanzien genoot onder alle volkeren in zijn immense rijk. Waarschijnlijk was Cyrus in werkelijkheid wel degelijk meedogenloos als het er op aankwam, maar tegelijkertijd een pragmaticus die voor alles oorlog probeerde te voorkomen, door diplomatie en slimme propaganda, gericht op de gewone mensen. De antieke wereld was in de greep van de illustere Babylonische vorst Nebukadnezzar, die ver van huis vernietigende oorlogen voerde, bovenlagen van complete volkeren deporteerde, en al doende volledige samenlevingen ontwrichtte. Het kwam de stabiliteit van zijn rijk niet ten goede. Toen Cyrus het grote Babylon veroverde, wist hij dus al hoe het niet moest. Wellicht als experiment, zag hij in dat (religieuze) tolerantie in zo’n groot wereldrijk veel beter werkte dan onderdrukking en deportatie. Hij stuurde bijvoorbeeld prompt roofkunst terug naar de Mesopotamische steden, en zelfs naar Jeruzalem. Zo kennen ook wij Cyrus uit het Oude Testament (bijbelboek Ezra), hij was degene die de joden bevrijdde uit de Babylonische ballingschap. Cyrus liet ze met hun heiligdommen terugkeren naar Jeruzalem*, om daar met zijn geld de tempel te herbouwen. Cyrus wordt ook vermeld in Jesaja en in Daniël ; het bekende verhaal van de leeuwenkuil en de ‘wet van Meden en Perzen’.

Voor zo’n belangrijk iemand, is Cyrus’ grafmonument aangrijpend eenvoudig. Het is het tegenovergestelde van de vorstelijke grootsheid die we op dag 16 in Persepolis zullen treffen.

’s Middags bereiken we het mooie Shiraz, de “stad van rozen en nachtegalen”.

* Een cruciale episode in de Bijbelgeschiedenis. De joden waren bang dat hun mondelinge overlevering in ballingschap verloren zou gaan. De verhalen werden op schrift gesteld, de canon van de Torah (het Oude Testament) kreeg vorm. Opmerkelijk is dat Assyrische en Babylonische elementen overgenomen lijken te zijn. Het zondvloedverhaal wordt bijvoorbeeld al beschreven in het veel oudere Gilgamesj-epos uit Nineveh (Mosul).

16        Shiraz     “Meden en Perzen”KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

excursie Persepolis & Naqht-e-Roshtam

Shiraz doet haar bijnaam eer aan. Het is de stad van rozen en nachtegalen, maar ook van dichters, paleistuinen, theehuizen en bazaars. Van oudsher is Shiraz een centrum van kunstenaars en geleerden, een uitstraling die ze heeft weten te behouden. Vanuit Shiraz ondernemen we vandaag een excursie naar Persepolis, één van de hoogtepunten van deze reis.

Het verhaal van Persepolis begint ruim vijf eeuwen voor het begin van de jaartelling. Nadat Cyrus een groot deel van de antieke wereld onder zijn gezag had gebracht, groeide het Perzische Rijk onder zijn opvolgers Darius en Xerxes uit tot het grootste rijk dat de wereld ooit had gezien. Het strekte zich uit over drie continenten, van de Balkan en Egypte in het westen tot Centraal Azië en India in het oosten. Binnen de grenzen leefde de helft van de toenmalige wereldbevolking. De belangrijkste steden waren Babylon en Susa, maar bovenal de ceremoniële hoofdstad Persepolis.

Van de grote antieke steden in het Nabije Oosten, is Persepolis waarschijnlijk de meest verfijnde van allemaal. Perzisch in ontwerp, is de artistieke invulling – de architectuur en de ongeëvenaarde reliëfs – op majestueuze wijze kosmopolitisch, met elementen uit alle delen van het rijk. Persepolis belichaamde niet alleen de dominantie van de Perzen, maar bundelde het beste van wat er aan vakmans- en kunstenaarschap in de antieke wereld te vinden was.

Net als de bezoekers in oude tijden, ga je Persepolis binnen door de ‘Poort van alle naties’, waar je in spijkerschrift wordt verwelkomd door Xerxes zelf, die in drie talen proclameert : “Deze poort, en vele andere voortreffelijke bouwwerken in ons rijk, zijn door mij en mijn vader gebouwd met de zegen van de ongeschapen schepper Ahura Mazda”. De hypostyle hal van de Apadana (het koninklijk paleis) had oorspronkelijk een houten dak, dat niet meer bestaat. De reliëfs langs de trappen zijn wereldberoemd en adembenemend, te meer omdat ze de millennia uitzonderlijk goed hebben doorstaan. Ze behoren tot de meest tot de verbeelding sprekende kunst van de oudheid. De reliëfs vertellen het verhaal van Persepolis. Prominent aanwezig is de elite van de drie dominante culturen van het rijk ; Perzen, Meden en Elamieten in een koninklijke processie. De ring met vleugels symboliseert de zoroastrische god Ahura Mazda. Een inscriptie zegt dat : “Deze bouw werd begonnen door Darius, vervolmaakt door Xerxes. Wij vragen Ahura Mazda ons te vrijwaren van honger, aardbevingen en leugens”. De leeuw die een stier bespringt is een bekend symbool van koninklijke macht, maar ook van warmte die de kou overwint : Nohrooz (het zoroastrische lentefeest, dat ook in het huidige Iran nog steeds massaal wordt gevierd). De fenomenale omvang van het rijk wordt duidelijk zodra je ziet wie de koning eer komt bewijzen. Meer dan twintig delegaties uit alle gebieden van de oude wereld bestijgen de trappen. Arabieren, Cappadociërs, Armenen, Ethiopiërs, Indiërs, ze hebben allemaal iets bij zich uit hun eigen land, van smeedwerk en sieraden tot leeuwenwelpen en Bactrische kamelen.

Even verderop bezoeken we de indrukwekkende rotsgraven van de Perzische heersers in Naqht-e-Roshtam. In de loop van de middag rijden we terug naar Shiraz.

17        Shiraz – Isfahan isfahan imam2

18, 19  Isfahan    “De halve wereld”

Het kan onomwonden worden gesteld : Isfahan is één van de mooiste steden op aarde. We trekken er twee volle dagen voor uit.

Er zijn maar weinig plaatsen waar de grootsheid van voorbije eeuwen nog zo’n overweldigende, springlevende uitstraling heeft. “Esfahan nesf-e jahan”, Isfahan is de halve wereld, het hoogtepunt en de sluitsteen van deze reis.

Het hart van de stad is het schitterende Maidan-Naqsh-e Jahan, in de volksmond het Imam-plein. Vanaf een uur of zes speelt zich hier het sociale leven van de Iraniers af.  Kleden worden uitgespreid, thermoskannen met thee worden aangebroken. Complete families, of, verscholen onder een struik, jonge geliefden, strijken neer, binnen de kortste keren ziet het plein – letterlijk – zwart van de mensen. Elke avond weer.

20        Isfahan – Amsterdam

Via Istanbul vlieg je terug naar Amsterdam.

Qom naar Kashan